Een artikel van Ds. J.R. Visser
De laatste dagen van 2025 zijn aangebroken op het moment van schrijven. Een moment om aan terug te denken. Te bezinnen. Ook om vooruit te kijken. Hoe wil je zelf als mens verder in het nieuwe jaar, als de HEERE dat geeft? Als ik over deze dingen nadenk, stel ik me de vraag wat theologie is. Dat lijkt je misschien een moeilijke vraag met daarbij een moeilijk woord.
Waarom zo’n moeilijk woord? Waarom noemen mensen zich theologen? Waarom halen ze vaak de krant in christelijke kring? Waarom is er zelfs een verkiezing van een theoloog van de Nederlanden? Waarom is er een verkiezing van het theologische boek van het jaar? Zo kan ik nog een tijdje verdergaan.
Mensen noemen zich theologen. Wat is dat nu eigenlijk?
Er wordt veel theologie genoemd. Als mensen zich bezighouden met de Bijbel, met dingen die met het geloof in God te maken hebben, zou dat theologie zijn. Daarbij komt dat het zou moeten gaan om een wetenschappelijke manier van praten en denken over God en de Bijbel. Vaak zonder dat je echt God en de Bijbel als de enige God en de Bijbel als Zijn in en in betrouwbare Woord aanvaardt. Daarbij kun je vragen stellen; daar kun je kritiek op hebben. Op God, op Christus, op de Bijbel. Als je het maar wetenschappelijk doet. Dan ben je theoloog, dan kun je als theologen met elkaar vriendelijk en wetenschappelijk discussie voeren. Dan kun je een groot theoloog zijn in de ogen van mensen. Dan kun je mensen in de kerk ook vertellen dat God het wel zo in de Bijbel vertelt, maar dat je dat echt niet hoeft te geloven. Dat je echt niet zo hoeft te leven zoals de Heilige Geest het ons in de Bijbel zegt. Voor velen is dat in onze tijd theologie. Dan zijn er behoudende en moderne theologen. De een gelooft dat meer dingen in de Bijbel echt waar zijn dan de ander. Toch zijn we samen theologen. Is dat zo! Moeten we zo bezig zijn? Ik wil op de grens van 2025-2026 daar twee opmerkingen bij maken. Het zouden er veel meer kunnen zijn. Voor de leesbaarheid beperk ik me tot twee opmerkingen die beslissend zijn voor hoe je naar God en Zijn Woord kijkt.
1. De mensen in Berea
We lezen in Handelingen 17 opvallende woorden. Paulus is op reis en brengt in steeds weer een andere stad in opdracht van Christus het evangelie. Het is belangrijk om te zien dat het evangelie een bepaalde inhoud heeft. De Geest zorgt ervoor dat het evangelie ook opgeschreven wordt. De 4 evangeliën die we in de Bijbel lezen, zijn geen bedenksels van mensen. Het zijn ook geen echo’s op het goede nieuws van Jezus Christus.[1] De Geest zorgt dat het evangelie zelf opgeschreven wordt. Dat we het evangelie zelf lezen in de boeken Mattheüs tot en met Johannes. Daarmee begint Marcus ook: “Het begin van het Evangelie van Jezus Christus, de Zoon van God.” 1:1. Wanneer we het Nieuwe Testament lezen, komt de Geest, komt de stem van God naar ons toe en vertelt wat de inhoud van de echte goede boodschap is.[2]
Op een bepaald moment komt Paulus in de stad Berea. Hij was hiervoor in Thessalonica. Het is de Geest die door Lukas een belangrijk verschil aanwijst tussen mensen in Thessalonica en Berea. We lezen dat in vers 11: “En dezen waren edeler van gezindheid dan die in Thessalonica, want zij ontvingen het Woord met grote bereidwilligheid en onderzochten dagelijks de Schriften om te zien of de dingen zo waren.”
We moeten goed beseffen dat het niet maar het oordeel van Lukas is. Het is de Heilige Geest, het is de Drie-enige God die dit laat opschrijven. Waarin waren de mensen in Berea edeler, waaruit blijkt hun goede houding? Zij luisteren naar de verkondiging van het evangelie door Paulus, maar ze beoordelen de inhoud niet vanuit hun gevoel. Zij luisterden met openheid naar wat hun als Woord van God werd voorgehouden. Heel kort gezegd dat de beloofde Christus was gekomen. Dat Jezus de Christus is die voor onze schuld, in onze plaats gestorven is. Dat er bij Hem vergeving is en dat erbij en door Hem eeuwig leven is. Geloof in Hem, leven met Hem als de God en Koning van je leven is nodig om daarin te delen.
Is het waar wat Paulus en zijn medewerkers vertellen? Is dat echt het Woord van God? Wat gaan ze doen om dat te weten te komen? Ze gaan de “Schriften onderzoeken”. Dat betekent in die tijd dat ze het Oude Testament gaan lezen. Het Oude Testament zoals wij dat vandaag kennen. De kans is heel groot dat ze dat deden in de Griekse vertaling van het Oude Testament, de Septuagint.
Het is duidelijk dat de mensen in Berea, net als de Here Jezus zelf[3], het Oude Testament als het Woord van God aanvaarden. Als het Woord waaraan de woorden van Paulus over Jezus Christus getoetst moeten worden.
Voor deze mensen is het Oude Testament Gods Woord dat over alles gezag heeft. Het Woord waar we niet kritisch naar kijken. Het Woord, waardoor we ons laten aanspreken door de HEERE zelf. Hun theologie is om door de HEERE zelf geleerd te worden vanuit Zijn Woord. Geen soort menselijke wetenschap waar we onderzoeken wat we over God en Zijn Woord denken en kunnen vertellen. Hun theologie is niet op afstand kijken naar de Bijbel en zelf afstandelijk beoordelen wat volgens ons dat Woord is. Niet zo naar de Bijbel kijken dat bepaalde Bijbelboeken of Bijbelschrijvers hun eigen theologie hebben die dan weer anders is dan die van andere Bijbelboeken en Bijbelschrijvers. Geen theologie waarin je in de Bijbel wel voor iedereen iets kan vinden wat bij hem of haar past. De Schriften zijn samen het ene Woord van God. Daarom lezen we meerdere keren ook het enkelvoud ‘Schrift’. Zie o.a.: Johannes 7:38,42; 10:35; 17:12,28; handelingen 8:32; Galaten 3:8,22; 1 Timotheus 5:18, 3:22; 2 Petrus 1:20.
De mensen in Berea gaan terug naar het Woord dat de HEERE gegeven heeft. Waarin de komst van de Christus beloofd is. Zij gaan dingen ontdekken die de Here Jezus zijn leerlingen al heeft laten zien. We lezen daarvan o.a. in Lukas 24: “En Hij zei tegen hen: O onverstandigen en tragen van hart! Dat u niet gelooft al wat de profeten gesproken hebben! Moest de Christus dit niet lijden en zo in Zijn heerlijkheid ingaan? En Hij begon bij Mozes en al de profeten en legde hun uit wat in al de Schriften over Hem geschreven was. …… En Hij zei tegen hen: Dit zijn de woorden die Ik tot u sprak toen Ik nog bij u was, dat alles vervuld moest worden wat over Mij geschreven staat in de Wet van Mozes en in de Profeten en in de Psalmen. Toen opende Hij hun verstand zodat zij de Schriften begrepen.
46En Hij zei tegen hen: Zo staat er geschreven en zo moest de Christus lijden en uit de doden opstaan op de derde dag. En in Zijn Naam moet onder alle volken bekering en vergeving van zonden gepredikt worden, te beginnen bij Jeruzalem. En u bent van deze dingen getuigen.” vs 25-27 …. 44-48
Wat zijn nu dingen die de mensen in Berea over de Here Jezus hebben kunnen lezen in het Oude Testament?
Ik geef hier een aantal teksten, maar dat is met veel meer uit te breiden. Christus zelf zegt dat het hele Oude Testament van Hem spreekt. Zie o.a.: Johannes 7:38,42; 20:9; Handelingen 8:32; Galaten 3:8,22; 2 Petrus 1:20
Hier een heel beperkte lijst:
Leviticus 16
Numeri 24
Psalm 2
Psalm 16
Psalm 110
Psalm 132
Jesaja 7
Jesaja 8:23-9:6
Jesaja 11
Jesaja 42, 50, 53
Micha 5:
Zacharia 9
Maleachi 4
Er is zoveel meer te noemen!
De mensen in Berea toetsten vanuit het bestaande Woord van God dat ze volledig als Gods aanvaarden wat Paulus als evangelie verkondigde aan hen. Dat is de juiste houding. Dan zie je juist de betrouwbaarheid van Gods hele Woord. Dan zijn de eerste 5 boeken van de Bijbel niet boeken die een bepaalde theologie weergeven. Dan is dat niet de theologie van de tijd van Josia of later in de ballingschap. Dan is de geschiedenis die ons in het Oude Testament verteld wordt ook echt de geschiedenis zoals die plaatsgevonden heeft. Dan kunnen we vragen hebben, maar dan laten we staan wat de Geest heeft laten opschrijven. Dan zoeken we geen oplossingen voor onze vragen die deze betrouwbaarheid van Gods Woord ondergraven. Wij zijn dan leerlingen die altijd beseffen dat we zo beperkt zijn dat we nooit wat de Geest vertelt, gaan betwijfelen. Als je dat wel doet ben je niet echt met theologie bezig. Dan laat je je niet leren door de Geest en wat Hij ons in Gods Woord zegt. Dan ga je op Gods troon zitten en worden je eigen theorieën en gedachten beslissend. Dat is geen theologie, maar eigenwijze menselijke wetenschap.
Het is zo belangrijk dat we vanuit Gods Woord naar dat Woord gaan kijken en zo de wijsheid van Christus indringen en ons al meer laten doordringen van dat Woord. Echte theologie is niet iets op afstand, maar kan niet zonder de persoonlijke band met de HEERE. Daarover nog iets in het tweede dat ik naar voren wil brengen.
2. God kennen
Een opvallende theologische ontwikkeling in 2025 was de grote aandacht voor de alverzoening.[4] Heel kort gezegd komt het erop neer dat Christus’ werk op aarde ervoor zorgt dat uiteindelijk ieder mens vanuit de geschiedenis met God verzoend is en een prachtig bestaan tegemoet gaat. Het is voor mensen een heel aantrekkelijke boodschap. Toch staat het lijnrecht tegenover wat de Geest ons in het Woord leert.[5]
Het gaat dan niet maar om vrijblijvende gedachten in de arena van de theologie. Het heeft wel met theologie te maken. Als het gaat om het ontmaskeren en bestrijden van een verkeerde leer. Een leer die mensen laat dwalen. Wegdwalen van de HEERE die echt anders gesproken en door de Geest geleerd heeft.
Echte theologie is ook dat we met ons hart aan de HEERE verbonden zijn. Dat de kennis vanuit Zijn Woord kennis is die ons de weg wijst. Het gaat om kennis van de HEERE zelf. Ik wil dat nu duidelijk maken aan wat we in het Oude Testament lezen over de da’at Jahwe of de da’at Elohim.
Deze woorden betekenen: de kennis van de HEERE of de kennis van God. Hieronder vind je de belangrijke teksten die daarover gaan:
Jesaja 11:1,2,9: “Want er zal een Twijgje opgroeien uit de afgehouwen stronk van Isaï, en een Loot uit zijn wortels zal vrucht voortbrengen. Op Hem zal de Geest van de HEERE rusten: de Geest van wijsheid en inzicht, de Geest van raad en sterkte, de Geest van de kennis en de vreze des HEEREN. …. Men zal nergens kwaad doen of verderf aanrichten op heel Mijn heilige berg, want de aarde zal vol zijn van de kennis van de HEERE, zoals het water de bodem van de zee bedekt.”
Jesaja 33:5,6: De HEERE is hoogverheven, want Hij woont in de hoogte. Hij heeft Sion vervuld met recht en gerechtigheid. Hij zal zijn de vastheid van uw tijden, een rijkdom aan heil, wijsheid en kennis; de vreze des HEEREN zal zijn schat zijn.
Jeremia 2:7,8: “Ik bracht u in een vruchtbaar land, om de vrucht daarvan en het goede ervan te eten.
Maar toen u daarin kwam, verontreinigde u Mijn land en hebt u Mijn eigendom tot een gruwel gemaakt. De priesters zeiden niet: Waar is de HEERE? En zij die de wet hanteerden, kenden Mij niet;
de herders kwamen in opstand tegen Mij, en de profeten profeteerden namens de Baäl. Ze gingen achter dingen aan die niet van nut zijn.”
Jeremia 4:22: “Voorzeker, Mijn volk is dwaas, men kent Mij niet. Verstandeloze kinderen zijn het,
Inzicht heeft men niet. Wijs is men in kwaaddoen, maar van goeddoen weet men niet.”
Jeremia 31:33,34: “Voorzeker, dit is het verbond dat Ik na die dagen met het huis van Israël sluiten zal, spreekt de HEERE: Ik zal Mijn wet in hun binnenste geven en zal die in hun hart schrijven. Ik zal hun tot een God zijn en zíj zullen Mij tot een volk zijn. Dan zullen zij niet meer eenieder zijn naaste en eenieder zijn broeder onderwijzen door te zeggen: Ken de HEERE, want zij zullen Mij allen kennen, vanaf hun kleinste tot hun grootste toe, spreekt de HEERE. Want Ik zal hun ongerechtigheid vergeven en aan hun zonde niet meer denken.”
Hosea 4:1,6: “Hoor het woord van de HEERE, Israëlieten, want de HEERE heeft een rechtszaak
Met de inwoners van dit land, omdat er geen trouw, geen goedertierenheid en geen kennis van God in het land is. …. Mijn volk is uitgeroeid, omdat het zonder kennis is. Omdat ú de kennis verworpen hebt, heb Ik u verworpen om als priester voor Mij te dienen. Omdat u de wet van uw God hebt vergeten, zal Ik ook uw kinderen vergeten.”
Hosea 5:4: “Hun daden zijn er niet op gericht zich tot hun God te bekeren, want de geest van hoererij is in hun midden, en de HEERE kennen zij niet.”
Hosea 6:6: “Want Ik vind vreugde in goedertierenheid en niet in offer, in kennis van God meer dan in brandoffers!”
Wanneer je dit leest, en er zou nog zoveel meer te noemen zijn wat hetzelfde laat zien, dan zie je dat echte kennis van God niet zonder een eerbiedig leven met Hem kan. De HEERE kennen betekent dat ik Zijn woorden ontvang en onderzoek. Niet om er kritiek op te hebben, niet om ze voor een deel aan de kant te schuiven. Nee, om ze als de hoogste wijsheid te ontvangen en zo toe te nemen in kennis van Hem. Om eerbiedig Zijn Woord uit te leggen en al meer Zijn grootheid te zien. Om zo uit te stallen wie de HEERE is en wat Zijn wil is. Dan ben je daar ook als theoloog je leven lang mee bezig en ga je zien dat de HEERE altijd meer is dan wat je weet en uitdraagt. Dan blijven er altijd oude en nieuwe schatten, zoals Christus daarover spreekt. Dan is de Bijbel, dan is Gods Woord altijd de bron en norm voor onze kennis. Ook als we theoloog zijn, als we studenten opleiden tot dienaren van het Woord. Wanneer we de kritiek op het Woord een plaats willen geven in ons theologisch bezig zijn, wanneer we zonder levende band aan Christus denken theoloog te zijn, dan is theologie een leeg woord geworden. Dan staan de gedachtespinsels van dit soort ‘theologie’ in dienst van Gods grote tegenstander.
Het gaat erom dat we kennis van de HEERE al meer ontdekken en ons eigen maken en als betrouwbare mannen andere, vooral jongere mannen opleiden om dienaar van het Woord te worden. Om in de wereld juist uit te dragen wie Christus echt is en hoe Hij wil dat we leven. Om Gods grote daden met grote eerbied te leren.
Dan leven we niet bij een eigen of eigentijds wereldbeeld waaruit we conclusies trekken en dat theologie noemen.[6] Dan willen we de zin van Christus al meer kennen om door de Geest al meer naar het beeld van God veranderd te worden.
Ik eindig met de woorden die dr. K. Schilder aan het einde van zijn boek Christus en cultuur schreef. Het zijn scherpe en ontdekkende woorden. Hij schreef ze aan het einde van een boek dat liet zien hoe we in de samenleving na de zondeval hebben te leven. Wat is nu eigenlijk echte cultuur? Dit heeft ook alles te maken met de vraag wat nu eigenlijk theologie is.
De laatste woorden van dit boek zijn:
“Maar nu is de wereld werkplaats, strijdperk, bouwterrein. En de plaats van de ontmoetingen met God is, anders dan blijkbaar Novalis bedoeld heet, niet: een afgeschoten plekje, waar een romantisch aangelegde ziel “religie” bedrijft, in een aparte provincie van de ziel. En ook niet een in schemer gelegd “universum”, dat tussen God en natuur geen grenzen stelt. Want het forum van God, dat is vandaag zijn werkplaats, en die is zo groot als de wereld, en daarin is dan ook onze werkplaats, onze fabriek, de rokende oven, de studeerkamer, het atelier, kortom, elk gebiedsdeel, elk onmatisch vlak, waar “de mens Gods, tot alle goed werk volmaakt toegerust”’, “trouw’, waar ze er zijn, “de knoppen en de bloemen pleegt”, maar ook de baggerlaarzen aan heeft.
En “onbegonnen werk”, dat is inderdaad onze cultuurtaak achter Jezus Christus. Gezegend mijn verstandige wijkouderling, die goed huisbezoek doet: een cultuur-kracht, al weet hij het waarschijnlijk zelf niet. Laat ze maar om hem lachen: ze weten niet wat ze doen – die cultuurslampampers van de overkant.”[7]
Dit betekent niet dat we ons uit de wereld terugtrekken. Ook niet uit de wereld van de ‘theologie en de godsdienstwetenschappen’. We nemen daar intensief kennis van. Om dit te gebruiken vanuit de toetsing aan Gods in en in betrouwbare Woord. Om zo elkaar en de gemeente van Christus in de tijd van vandaag en morgen de weg te kunnen wijzen.
Vanuit de kennis van Christus!
Laten we zo in 2026 echt theologie bedrijven en zo broeders opleiden om in de wereld van 2026 echt theoloog te zijn en de gemeenten te kunnen leiden vanuit het kennen van God, vanuit de kennis van Christus. Dan is kennis van de HEERE het ontmoeten van Hem. Van die Ene die als Naam heeft: Ik ben die Ik ben. Dan leren we zoals Mozes onze schoenen van onze voeten te doen, omdat vanuit de Bijbel Gods heiligheid en grootheid tot ons komt. Het vuur dat in de brandende braamstruik te zien was, brandt. De HEERE is de God die leeft. Hij verdient ook van theologie alle eerbied. Het is zaak dat we Hem in diepe eerbied volgen en gehoorzamen op Zijn Woord. Dan schijnt vanuit de theologie het vuur van God, het vuur en de liefde van Zijn genade.
[1] Ik denk hierbij aan: Van Kooten, G.H. 2026 (Toch al einde 2025 te koop) KokBoekencentrum Utrecht
[2] Keller, T. 2022. Centrumkerk p. 25-44 Uitgeverij van Wijnen Franeker
[3] Enkele teksten waar we zien dat de Here Jezus zelf het Oude Testament als Gods Woord erkent: Mattheus 5:17-20; 22:29-33; Lukas 16: 27-31; Johannes 5:39
[4] Ik denk hieraan boeken die in 2025 verschenen zijn in het Nederlandse taalgebied:
Sonneveld, Reinier 2025 Het einde van de hel KokBoekencentrum Utrecht
Paas, Stefan 2025 De wg van vrede KokBoekencentrum Utrecht
de Vos, David 2025. Alle mensen zijn kinderen van God. Go and Tell Media
[5] Twee artikelen die ik hierover zelf geschreven heb en op internet te vinden zijn en in het blad Weerklank verschenen zijn:
[6] Een voorbeeld is wat we bij Paas in het eerdergenoemde boek: De weg van Vrede, lezen:
“Met ‘eeuwige straf’ heb ik moeite, omdat ik niet zie hoe dat te verenigen is met een God van vrede. Ik bedoel niet dat een God van vrede nooit zou kunnen oordelen; dat lijkt me eerder een sentimentele dan een vredelievende gedachte. Maar het punt is: Gods oordeel is deel van zijn liefde. Oordeel is recht doen met het oog op vrede. Oordeel is aleen recht als het geopend is naar verzoening en vreugde. Is dat te rijmen met een altijddurend oordeel zonder kans op verzoening en vreugde? Ik zie niet hoe dat rechtvaardig oordeel kan zijn in bijbelse zin. Gods vredestichtende liefde kan oordelen en zal oordelen, maar zij kan niet oordelen zonder ophouden. Dat zou geen recht doen aan de God van vrede.” P. 258,259.
[7] Schilder, K. 1978 Christus en cultuur p. 137 Uitgeverij T. Wever Franeker